Στο πλαίσιο
των εξαιρετικά γόνιμων δραστηριοτήτων του Εργαστηρίου Ποινικών και
Εγκληματολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών, ανατέθηκε στον γράφοντα από
τον Καθηγητή κο Νέστορα Κουράκη[1], κατόπιν της υπ’ αριθ.
πρωτ. 133635/6-12-2006 σχετικής αδείας από τη Γενική Διεύθυνση Σωφρονιστικής
Πολιτικής του Υπουργείου Δικαιοσύνης, η έρευνα σχετικά με την προσωρινή κράτηση
(αρ. 282 επ. Κ.Π.Δ.), θεσμό πολύπαθο ως προς τη θεσμική του διαδρομή τα
τελευταία 30 έτη[2],
η εφαρμογή του οποίου αναδεικνύει μια σειρά από αλληλένδετα δικαιοπολιτικά και
εγκληματολογικά ζητήματα καίριας σημασίας για τη λειτουργία του ελληνικού
συστήματος ποινικής δικαιοσύνης.
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΈΡΕΥΝΑ
ΥΠΟΔΙΚΩΝ Α΄ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2007.
Μετά από
συνεννόηση με τον τότε Εγκληματολόγο της Φυλακής κο Νίκο Κουλούρη,
κατασκευάστηκε ένα ηλεκτρονικό αρχείο (σε μορφή excel) που περιελάμβανε στοιχεία για
όλους τους εισαχθέντες ως προσωρινώς κρατηθέντες στις Δ.Φ. Κορυδαλλού για το
πρώτο εξάμηνο του 2007, το οποίο και επελέγη ως βάση της έρευνας Τα στοιχεία
αυτά κατηγοριοποιήθηκαν ως εξής[3]:
Α/Α
|
Επίθετο
|
Όνομα
|
Όνομα Πατρός
|
Ημερομηνία Εισαγωγής
|
Αιτία Εξόδου (μέσα στο 2007)
|
Ημερομηνία Προφυλάκισης
|
Αδίκημα
|
Έτη Ποινής
|
Μήνες Ποινής
|
Το ηλεκτρονικό
αυτό αρχείο είχε αρχικά αλφαβητική διάταξη. Προκειμένου να γίνει απρόσκοπτη
χρήση αυτού εντός του πλαισίου που ορίζει η νομοθεσία περί προσωπικών
δεδομένων, τα ονόματα των υποδίκων κωδικοποιήθηκαν από τον αύξοντα αριθμό τους.
Ι. ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ –
ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΔΑΠΟΙ.
Προκειμένου η
κωδικοποίηση να αντιπροσωπεύει καθαρό αριθμό, δηλαδή να αντιστοιχεί στον
πραγματικό αριθμό των εισαχθέντων ως προσωρινώς κρατηθέντων στις Δ.Φ.
Κορυδαλλού (κατά το πρώτο εξάμηνο του 2007), έπρεπε κατ’ αρχήν να αποσαφηνισθεί
τί αντιπροσώπευαν όσοι φέρονταν ως εισαχθέντες με προσωρινή κράτηση
περισσότερες από μία φορές στο αρχείο αυτό. Ο εντοπισμός τους ήταν ευχερής,
αφού η διάταξη του αρχείου επελέγη να είναι ονομαστική και αλφαβητική. Μετά από
διευκρίνιση του Εγκληματολόγου της Φυλακής και του χειριστή του οικείου αρχείου
διαπιστώθηκε ότι δεν πρόκειται για περιπτώσεις που πρέπει να καταμετρηθούν ως
αυτοτελείς υποθέσεις επιβολής προσωρινής κράτησης. Πρόκειται για περιπτώσεις
όπου ο προσωρινώς κρατούμενος, για μια σειρά διαφόρων λόγων, κατ’ αρχήν
μετάγεται από τις φυλακές
Κορυδαλλού όπου κρατείται προς άλλο κατάστημα κράτησης (και
έτσι καταγράφεται ως «Αιτία Εξόδου» η ένδειξη «Μετήχθη» (ή «ΜΕΤ»), ενώ αργότερα
επαναμετάγεται στις Δ.Φ. Κορυδαλλού (με συνέπεια να καταγράφεται με νέο αύξοντα
αριθμό στα οικεία βιβλία, αλλά και στο παρόν αρχείο που κατασκευάσαμε για την
έρευνα). Η ταυτοποίηση των πολλαπλών αυτών εγγραφών σε μία (1) υπόθεση, ενός
υποδίκου, η οποία πρέπει οπωσδήποτε να καταμετρηθεί ως μία και μόνη,
αποδεικνύεται και από το ότι οι πολλαπλώς εγγεγραμμένοι στο αρχείο εισαχθέντων
του 2007 (α) στη στήλη «Ημερομηνία Προφυλάκισης» φέρουν την ίδια ημερομηνία,
αυτή της έναρξης της κράτησής του (β) στη στήλη «Αδίκημα», η εγγραφές
ταυτίζονται (λ.χ. «ναρκωτικά»), πράγμα που σημαίνει ότι γίνεται αναφορά στην
ίδια, την αρχική «αιτία» προσωρινής κράτησής του. Το ενδιαφέρον στοιχείο που μπορούν
να εισφέρουν οι περιπτώσεις αυτές αφορά (α) τον προσδιορισμό του συνολικού
χρόνου προσωρινής κράτησής τους, κατά τη διάρκεια του οποίου προκύπτει ότι
μετάγονται αλλεπάλληλες φορές και (β) πιθανόν την αιτία για την οποία
αποφασίζονται και πραγματοποιούνται οι μεταγωγές αυτές, εφόσον θα μπορούσε κάτι
τέτοιο να εντοπισθεί και να διερευνηθεί[4].
Αφαιρουμένων
λοιπόν των πολλαπλών εγγραφών, όπως αυτές προσδιορίσθηκαν ανωτέρω, το αρχείο
μας αποδίδει τα ακόλουθα ποσοτικά δεδομένα (για το ερευνηθέν πρώτο εξάμηνο του
2007, δηλαδή για χρονικό διάστημα από 1/1/2007 έως και 30/6/2007):
ΣΥΝΟΛΟ ΥΠΟΔΙΚΩΝ: 1308
(εισαχθέντων στο α΄ εξάμηνο 2007 στις Δ.Φ. Κορυδαλλού)
ΑΛΛΟΔΑΠΟΙ ΥΠΟΔΙΚΟΙ : 573 (ποσοστό 43,81%)
ΕΛΛΗΝΕΣ ΥΠΟΔΙΚΟΙ : 735 ( ποσοστό 56,19%)
ΙΙ. «ΑΙΤΙΑ»
ΚΡΑΤΗΣΗΣ.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της επιβολής της
προσωρινής κράτησης είναι το αδίκημα για το οποίο κρίνεται αναγκαία η επιβολή
της. Όπως προκύπτει από τη στήλη
«αδίκημα», το α΄ εξάμηνο του 2007 καταγράφεται πολυσχιδία ποινικών κατηγοριών για
τα οποία κρίθηκε επιβεβλημένη κατά την προδικασία η προσωρινή κράτηση του
κατηγορουμένου. Κυριώτερες από τις κατηγορίες που οδήγησαν σε προσωρινή κράτηση
καταγράφονται οι εξής: (1) οι
κατηγορίες για παραβίαση του νόμου περί ναρκωτικών (587 περιπτώσεις, 312
ελλήνων και 275 αλλοδαπών προσωρινώς κρατουμένων) (2) Η ανθρωποκτονία από πρόθεση (49 περιπτώσεις, 27 ελλήνων
και 22 αλλοδαπών προσωρινώς κρατουμένων) είτε η απόπειρά της (27 περιπτώσεις,
20 ελλήνων και 7 αλλοδαπών προσωρινώς κρατουμένων) (3) ο βιασμός (23 περιπτώσεις, 10 ελλήνων και 13 αλλοδαπών
προσωρινώς κρατουμένων), και η απόπειρά του (10 περιπτώσεις, 2 ελλήνων και 8
αλλοδαπών προσωρινώς κρατουμένων) (4)
η ληστεία (142 περιπτώσεις, 92/50 αντιστοίχως) και η απόπειρά της (9
περιπτώσεις, 7/2 αντιστοίχως, (5) η κλοπή
και διακεκριμένη κλοπή (195 περιπτώσεις, 127/68 αντιστοίχως (6) η εγκληματική οργάνωση (20
περιπτώσεις, 14/6 αντιστοίχως), (7)
η απάτη (53 περιπτώσεις, 45/8 αντιστοίχως), (8) η παράνομη μεταφορά αλλοδαπού (29 περιπτώσεις, όλες με
δράστες έλληνες) (9) η πλαστογραφία
(24 περιπτώσεις, 17/7 αντιστοίχως) (10)
η σωματεμπορία (12 περιπτώσεις, 5/7 αντιστοίχως).
ΙΙΙ. ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΚΡΑΤΗΣΗΣ.
Κρίσιμο
μέγεθος για την έρευνα η καταγραφόμενη πορεία (λ.χ. εξακολούθηση, παύση,
αντικατάσταση, καταδίκη ή αθώωση) της επιβληθείσας προσωρινής κράτησης. Για το
α΄ εξάμηνο του 2007, επί των ως άνω καταγεγραμμένων περιπτώσεων, προέκυψαν τα
ακόλουθα αποτελέσματα – παρατηρήσεις
:
(1)
Για ποσοστό 31,06
% επί του συνόλου των προσωρινώς
κρατουμένων αλλοδαπών [573] και για ποσοστό 18,23% των ελλήνων [735] εντός του α΄ εξαμήνου του 2007, δεν έχουμε
στοιχεία για την εξακολούθηση, την άρση ή την κατάληξη της κράτησης.
(2)
Συνεπώς, απομένει ένα ερευνητέο υλικό
αποτελούμενο από 395 περιπτώσεις αλλοδαπών και 601 ελλήνων, επί των οποίων
είναι δυνατή η υπό όρους σχηματοποίησης της εξέλιξης που καταγράφεται ότι είχε
η προσωρινής τους κράτηση μέσα στο α΄ εξάμηνο του 2007.
a.
Το 45,56%
των αλλοδαπών και το 40,095% των
ελλήνων που εισάγονται ως προσωρινώς κρατούμενοι μέσα στο α΄ εξάμηνο του 2007
είναι ακόμη υπό μεταγωγή
b.
Το 24,81%
των αλλοδαπών και το 23,29% των
ελλήνων καταδικάζονται και εκτίουν ποινή για το αδίκημα που κρατήθηκαν
προσωρινά
c.
Το 11,39%
των αλλοδαπών και μόλις των 0,99% των ελλήνων εκδίδεται σε χώρες του εξωτερικού
d.
Στο 5,82%
των αλλοδαπών και στο 15,8% των
ελλήνων, η αρχικώς επιβληθείσα κράτηση αντικαθίσταται με περιοριστικούς όρους
e.
Στο 3,03%
των αλλοδαπών και στο 7,32% των
ελλήνων, το ένταλμα προσωρινής κρατήσεως εν συνεχεία ανακαλείται και αίρεται η
κράτηση
f.
Σε 1,51%
των αλλοδαπών και στο 0,49% των ελλήνων
η προσωρινή κράτηση αφαιρείται από την πλημμεληματική ποινή που τελικώς
επιβάλλεται και απολύονται
g.
Το 3,2%
των αλλοδαπών και το 2,49% των
ελλήνων τελικώς κρίνονται αθώοι του αδικήματος για το οποίο κρατήθηκαν
IV. ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ Ο ΥΠΟΔΙΚΟΣ ΚΡΑΤΗΘΗΚΕ ΚΑΙ
ΤΕΛΙΚΩΣ ΑΘΩΩΘΗΚΕ Ή ΕΠΑΥΣΕ Η ΔΙΩΞΗ ΤΟΥ – ΕΛΑΧΙΣΤΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΚΡΑΤΗΣΗΣ ΩΣ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ.
