Περίληψη: Η έκδοση συναινετικού διαζυγίου αποτελεί κατά την κρατούσα γνώμη γνήσια υπόθεση της εκούσιας δικαιοδοσίας, στο πλαίσιο της οποίας τα πολιτικά δικαστήρια λαμβάνουν ρυθμιστικά μέτρα με διοικητικό χαρακτήρα για τη διάπλαση έννομης σχέσης ή τη διαπίστωση πραγματικής κατάστασης και δεν προβαίνουν στην αναγνώριση ιδιωτικών δικαιωμάτων. Υπό το πρίσμα αυτό δεν νοείται απόφαση, με την οποία λύνεται ο γάμος με βάση τη συμφωνία των συζύγων και ταυτόχρονα αναγνωρίζει υποχρέωση διατροφής ή επιδικάζει διατροφή, αναθέτει την άσκηση της επιμέλειας τέκνου στον ένα γονέα ή ρυθμίσει την επικοινωνία του ενός γονέα με τα τέκνα. Το δικαστήριο απλώς επικυρώνει τις συμφωνίες, δεν ρυθμίζει τίποτε και ως προς τις επικυρωμένες από το δικαστήριο συμφωνίες των συζύγων η απόφαση αποτελεί εκτελεστό τίτλο από το νόμο. Εκείνο που απαιτείται όμως, για να είναι δυνατή και η σύνταξη επιταγής προς εκτέλεση, είναι να περιλαμβάνεται στο διατακτικό της απόφασης ολόκληρο το περιεχόμενο των συμφωνιών, το οποίο θα πρέπει να έχει αναγραφεί ολόκληρο στο ιστορικό της αίτησης και να αποτελεί ειδικό αίτημά της. H εκτελεστή αυτή απόφαση ως προς τις συμφωνίες των συζύγων για τα τέκνα αποκτά χαρακτήρα ασφαλιστικών μέτρων και δεν μπορεί παρά να είναι προσωρινή, μη αποκλείοντας τη μεταγενέστερη άσκηση αγωγής κατά την αμφισβητούμενη δικαιοδοσία. Προσδίδοντας τέτοιο χαρακτήρα στην απόφαση αυτή ο νομοθέτης απαλλάσσει τους συζύγους από την υποχρέωση καταβολής δικαστικού ενσήμου και προκαταβλητέων εξόδων διατροφής.
Η νέα ρύθμιση του άρθρου 1441 ΑΚ, που εισήχθη με το άρθρο 3 παρ. 2 του Ν 4055/2012, διεύρυνε το περιεχόμενο των συμφωνιών των γονέων που αφορούν τα παιδιά, προσθέτοντας προαιρετικά και τη δυνατότητα ρύθμισης της διατροφής τους, ενώ προέβλεψε, εκτός από την επικύρωσή τους και την κήρυξη των συμφωνιών για την επιμέλεια, επικοινωνία και διατροφή των παιδιών ως εκτελεστών.
Η έννοια και η πρακτική εφαρμογή της εκτελεστότητας των συμφωνιών των γονέων έχει γίνει κατανοητή από τη θεωρία και εφαρμόζεται από τη νομολογία με διαφορετικούς τρόπους. Οι περισσότερες αποφάσεις συναινετικού διαζυγίου αρκούνται απλώς να επικυρώσουν τις συμφωνίες των γονέων, όπως γινόταν και υπό το προϊσχύσαν δίκαιο και δεν τις κηρύσσουν εκτελεστές.
Έχουν γίνει εν τούτοις γνωστές και αποφάσεις, οι οποίες όχι απλώς επικυρώνουν τις συμφωνίες των συζύγων, αλλά, υπερβαίνοντας το πλαίσιο της εκούσιας δικαιοδοσίας, περιλαμβάνουν στο διατακτικό τους διατάξεις αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας. Ειδικότερα αναφέρουν τις φράσεις «αναθέτει την επιμέλεια…», «υποχρεώνει τον πατέρα…..να καταβάλει……για την τακτική διατροφή…» και «επιτρέπει στον πατέρα…να επικοινωνεί…» [1] . Εν όψει αυτού οι ίδιες αποφάσεις απαιτούν και την καταβολή δικαστικού ενσήμου για να επιδικάσουν διατροφή. Με τέτοια διατύπωση όμως οι αποφάσεις αυτές δεν κηρύσσουν εκτελεστές τις συμφωνίες των συζύγων, αλλά το δικαστήριο φαίνεται να ρυθμίζει κυριαρχικά τα ζητήματα της επιμέλειας, επικοινωνίας και διατροφής των ανηλίκων.
Η έκδοση συναινετικού διαζυγίου αποτελεί κατά την κρατούσα γνώμη γνήσια υπόθεση της εκούσιας δικαιοδοσίας [2] , στο πλαίσιο της οποίας τα πολιτικά δικαστήρια λαμβάνουν ρυθμιστικά μέτρα με διοικητικό χαρακτήρα για τη διάπλαση έννομης σχέσης ή τη διαπίστωση πραγματικής κατάστασης και δεν προβαίνουν στην αναγνώριση ιδιωτικών δικαιωμάτων [3] . Υπό το πρίσμα αυτό δεν νοείται απόφαση, με την οποία λύνεται ο γάμος με βάση τη συμφωνία των συζύγων και ταυτόχρονα αναγνωρίζει υποχρέωση διατροφής ή επιδικάζει διατροφή, αναθέτει την άσκηση της επιμέλειας τέκνου στον ένα γονέα ή ρυθμίσει την επικοινωνία του ενός γονέα με τα τέκνα. Ούτε άλλωστε η νέα διατύπωση του άρθρου 1441 ΑΚ επιτρέπει να υποστηριχθεί κάτι διαφορετικό, αφού κατά το γράμμα του νόμου το δικαστήριο «…επικυρώνει τις συμφωνίες και κηρύσσει τη λύση του γάμου, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις. Η απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου που αφορά την επιμέλεια, επικοινωνία και διατροφή των ανήλικων τέκνων αποτελεί εκτελεστό τίτλο». Το δικαστήριο δηλαδή απλώς επικυρώνει τις συμφωνίες, δεν ρυθμίζει τίποτε και ως προς τις επικυρωμένες από το δικαστήριο συμφωνίες των συζύγων η απόφαση αποτελεί εκτελεστό τίτλο από το νόμο. Ορθά επομένως απορρίφθηκαν αιτήματα για ανάθεση επιμέλειας, ρύθμιση επικοινωνίας και επιδίκαση διατροφής, το δικαστήριο δεν παραβίασε τις διατάξεις του άρθρου 1441 ΑΚ, η δε κριτική που ασκήθηκε δεν είναι βάσιμη [4] .
Γεννάται όμως το εύλογο ερώτημα πώς θα αποκτήσει εκτελεστότητα η απόφαση. Την εκτελεστότητα την αναγνωρίζει και τη χορηγεί στην απόφαση του συναινετικού διαζυγίου ο ίδιος ο νόμος ως προς το περιεχόμενο των συμφωνιών των συζύγων για τα τέκνα. Εκείνο που απαιτείται όμως, για να είναι δυνατή και η σύνταξη επιταγής προς εκτέλεση, είναι να περιλαμβάνεται στο διατακτικό της απόφασης ολόκληρο το περιεχόμενο των συμφωνιών, το οποίο θα πρέπει να έχει αναγραφεί ολόκληρο στο ιστορικό της αίτησης και να αποτελεί ειδικό αίτημά της [5] . Στο διατακτικό της δηλαδή η απόφαση, αφενός απαγγέλλει τη λύση του γάμου και αφετέρου επικυρώνει τις συμφωνίες των συζύγων, με τις οποίες οι σύζυγοι συμφωνούν ότι «…ανατίθεται η επιμέλεια…ρυθμίζεται η επικοινωνία…αναλαμβάνει την υποχρέωση ο γονέας να καταβάλει ως διατροφή…την 3η ημέρα κάθε μήνα, αρχής γενομένης από…..το ποσό ………..». Ο καθορισμός δήλης ημέρας καταβολής της διατροφής είναι αναγκαίος για τον προσδιορισμό του χρόνου, κατά τον οποίο ο υπόχρεος καθίσταται υπερήμερος [6] . Με τέτοιο περιεχόμενο του διατακτικού της απόφασης, οι ίδιοι οι γονείς ρυθμίζουν τα θέματα, δεν τα ρυθμίζει το δικαστήριο, απλώς επικυρώνει τις ρυθμίσεις των γονέων και ο νόμος αναγνωρίζει εκτελεστότητα στις ρυθμίσεις αυτές των συζύγων. Αυτό είναι το σαφές νόημα της νέας ρύθμισης του άρθρου 1441 ΑΚ [7] . Με αυτό το διατακτικό η απόφαση του συναινετικού διαζυγίου επιφέρει όλες τις συνέπειες της εκτελεστότητας και ειδικότερα ως προς μεν τη διατροφή θα μπορεί να επιδοθεί επιταγή προς εκτέλεση και στη συνέχεια να ακολουθήσουν άλλες πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως κατάσχεση εις χείρας τρίτου, για δε την επικοινωνία η παραβίαση των συμφωνηθέντων και επικυρωθέντων από το γονέα που έχει την επιμέλεια του τέκνου θα στοιχειοθετεί την αντικειμενική υπόσταση του αδικήματος του άρθρου 232Α παρ. 1 ΠΚ, διότι γίνεται δεκτό ότι «η δικαστική απόφαση, που ρυθμίζει το δικαίωμα επικοινωνίας του γονέως και τέκνου, είναι μεν διαπλαστική και όχι καταψηφιστική, πλην για τη θεμελίωση της αντικειμενικής και υποκειμενικής υποστάσεως του εγκλήματος τούτου δεν απαιτείται η παραβιαζόμενη αυτή απόφαση να διαλαμβάνει εξαναγκαστικά μέτρα (άρθρα 946, 947 ΚΠολΔ) ή να έχει επισπευσθεί αναγκαστική εκτέλεσή της κατά τον ΚΠολΔ» [8] .
