Περίληψη: Προστασία προσωπικότητας – Παράνομη προσβολή προσωπικότητας – Προστασία περιβάλλοντος – Εγκατάσταση κεραιών κινητής τηλεφωνίας – Εκπομπή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας – Αποδεικτικά στοιχεία -. Συμπεριφορά με την οποία προσβάλλεται η κοινή χρήση ή η κοινή ωφέλεια κοινού σε όλους ή κοινόχρηστου πράγματος, συνιστά παράνομη προσβολή, κατ’ άρθρο 57 του ΑΚ, διότι προσκρούει στο άρθ. 970 ΑΚ, και ταυτόχρονα αντιβαίνει στην αρχή που καθιερώνει η διάταξη του άρθρου 24 του Συντάγματος. Ενδεχόμενη επίκληση και άλλης προστατευτικής του περιβάλλοντος διάταξης ενισχύει με την ιδρυτική της ευθύνης διάταξη της ΑΚ 57, δεν είναι όμως αναγκαία για την κατάφαση του παρανόμου. Για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 57 του Α,Κ. δεν αρκεί μόνον η προσβολή της προσωπικότητας κάποιου με τη διατάραξη των ζωτικών περιβαλλοντικών του στοιχείων, αλλά απαιτείται επιπλέον η προσβολή να είναι παράνομη, κι αυτό συμβαίνει, κατά μία άποψη, όταν η προσβολή γίνεται κατά παράβαση ρητής διάταξης νόμο), ενώ κατ’ άλλη άποψη, την οποία ακολουθεί και το παρόν δικαστήριο, και όταν υπάρχει οποιαδήποτε κοινωνικά απρόσφορη επέμβαση στη σφαίρα του συγκεκριμένου κάθε φορά αγαθού, η οποία λαμβάνει χώρα χωρίς προς τούτο δικαίωμα ή με την άσκηση μεν δικαιώματος, που όμως είτε είναι μικρότερης σπουδαιότητας από το προσβαλλόμενο είτε ασκείται υπό περιστάσεις που καθιστούν την άσκηση του καταχρηστική κατ’ άρθρα 281 του ΑΚ και 25 παρ. 3 του Συντάγματος.
Απόρριψη αίτησης απομάκρυνσης κεραίας κινητής τηλεφωνίας για περιβαλλοντικούς λόγους εφόσον οι αιτούντες δεν επικαλούνται κάποια ερευνά και έκθεση της αρμόδιας Ε.Ε.Α.Ε. ή άλλων αρμοδίων φορέων, όπως το ΥΠΕΧΩΔΕ και το Υπουργείο Υγείας, που να διαπιστώνει ότι εκπέμπονται από τον ανωτέρω σταθμό επικίνδυνες για τους κατοίκους και περιοίκους ακτινοβολίες και ηλεκτρομαγνητικά κύματα σε επίπεδα υψηλότερα τόσο από τα διεθνώς ανεκτά όρια ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, όσο και από αυτά που ορίζονται από την κείμενη νομοθεσία της χώρας μας, αν και υπήρχε η προς τούτο ευχέρεια, με την υποβολή αιτήματος διενέργειας μετρήσεων σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο, και τα οποία όρια και μέτρα λήφθηκαν στο πλαίσιο της αρχής της προφύλαξης.
Απόρριψη αίτησης απομάκρυνσης κεραίας κινητής τηλεφωνίας για περιβαλλοντικούς λόγους εφόσον οι αιτούντες δεν επικαλούνται κάποια ερευνά και έκθεση της αρμόδιας Ε.Ε.Α.Ε. ή άλλων αρμοδίων φορέων, όπως το ΥΠΕΧΩΔΕ και το Υπουργείο Υγείας, που να διαπιστώνει ότι εκπέμπονται από τον ανωτέρω σταθμό επικίνδυνες για τους κατοίκους και περιοίκους ακτινοβολίες και ηλεκτρομαγνητικά κύματα σε επίπεδα υψηλότερα τόσο από τα διεθνώς ανεκτά όρια ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, όσο και από αυτά που ορίζονται από την κείμενη νομοθεσία της χώρας μας, αν και υπήρχε η προς τούτο ευχέρεια, με την υποβολή αιτήματος διενέργειας μετρήσεων σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο, και τα οποία όρια και μέτρα λήφθηκαν στο πλαίσιο της αρχής της προφύλαξης.
ΑΠΟΦΑΣΗ 18633/2012
ΤΟ ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ
ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από την Πρόεδρο Πρωτοδικών Κωνσταντία Εμμανουηλίδου, που ορίσθηκε με κλήρωση σύμφωνα με το νόμο.
ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του στις 13-3-2012, χωρίς τη σύμπραξη γραμματέα, για να δικάσει την αίτηση με αριθμό καταθέσεως 14127/7-4-2011 και αντικείμενο προσωρινή ρύθμιση κατάστασης, μεταξύ:
ΤΩΝ ΑΙΤΟΥΝΤΩΝ: …, οι οποίοι παραστάθηκαν δια του πληρεξουσίου τους δικηγόρου ΙΜ.
ΤΗΣ ΚΑΘ’ ΗΣ Η ΑΙΤΗΣΗ: Της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία «.......... ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ», με το διακριτικό τίτλο «........», με έδρα το ......... (............), νομίμως εκπροσωπουμένης, η οποία παραστάθηκε δια των πληρεξουσίων της δικηγόρων ΓΣ και ΠΚ
ΚΑΤΑ τη συζήτηση της αίτησης οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των διαδίκων ανέπτυξαν τους ισχυρισμούς τους και ζήτησαν να γίνουν δεκτοί.
ΑΦΟΥ ΜΕΛΕΤΗΣΕ ΤΗ ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΚΑΤΑ ΤΟ ΝΟΜΟ
Ο σεβασμός και η προστασία των αξιών που συνθέτουν την υπόσταση του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας (άρθρο 2 παρ.1 του Συντάγματος), ενώ οι συνταγματικές διατάξεις καθιερώνουν επίσης το δικαίωμα ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρο 5 παρ. 1), το οποίο θεωρείται ως «κύριο θεμελιώδες δικαίωμα» (Μάνεση, Ατομικές ελευθερίες, ο. 105 επ., Παπαντωνίου, ΓενΑρχ, παρ. 27, Ράικο, Παραδόσεις συνταγματικού δικαίου, τ. Β’, τεύχος β σ. 23). Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 57 εδ. α’ του Α.Κ. «όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητά του έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον». Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι επί της προσβολής της προσωπικότητας, η οποία αποτελεί το σύνολο των αξιών που απαρτίζουν την ουσία του ανθρώπου, και στο επ’ αυτής δικαίωμα περικλείονται τα έννομα αγαθά της τιμής, της ζωής, της υπόληψης, της υγείας, της ελευθερίας, της σωματικής ακεραιότητας, του απόρρητου της ιδιωτικής ζωής, της εικόνας του προσώπου, κ.λ.π., τα οποία δεν αποτελούν αυτοτελή δικαιώματα, αλλά επιμέρους εκδηλώσεις, εκφάνσεις ή πλευρές του ενιαίου δικαιώματος επί της ιδίας προσωπικότητας, έτσι ώστε η προσβολή οποιασδήποτε έκφανσης αυτής να σημαίνει και προσβολή της συνολικής έννοιας προσωπικότητα (ΑΠ 195/2007 ΝΟΜΟΣ), ο νόμος καθιερώνει αντικειμενική ευθύνη του προσβαλλόντος ως προς την αξίωση για την άρση της προσβολής και την παράλειψη αυτής στο μέλλον (ΑΠ 1143/2003, ΕΛΔ 46, 394, ΕφΑθ 1688/1998, ΕλΔ 39, 667, ΕφΑθ 12154/1990, ΕλΔ 32, 1673).
Συνεπώς, το άρθρο 57 Α Κ συνιστά μία γενική ρήτρα και αποτελεί συγκερασμό των συνταγματικών διατάξεων των άρθρων 2 παρ. 1 και 5 παρ. 1, με συνέπεια στο δικαίωμα της προσωπικότητας να περιλαμβάνεται τόσο ο σεβασμός της αξίας του ανθρώπου, που είναι και ο πυρήνας του δικαιώματος, όσο και η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας. Ένα από τα αγαθά που απαρτίζουν την προσωπικότητα του ατόμου είναι και το περιβάλλον, φυσικό και πολιτιστικό, το οποίο είναι ο ζωτικός χώρος μέσα στον οποίο αναπτύσσεται, κινείται και δημιουργεί ο άνθρωπος, εφόσον δε συνιστά βασικό στοιχείο της ζωής του και συνεπώς είναι αναπόσπαστο μέρος της προσωπικότητάς του, η προσβολή του παρέχει αγώγιμη αξίωση θεμελιούμενη στο ανωτέρω άρθρο 57 του ΑΚ εναντίον εκείνου, από τη δράση του οποίου προέρχεται η βλαπτική ενέργεια, που αποτελεί την αιτία επιβάρυνσης του περιβάλλοντος (ΜονΠρΗρακ 802/2003 ΝΟΜΟΣ). Περαιτέρω, η προστασία των περιβαλλοντικών στοιχείων σε επίπεδο ιδιωτικού δικαίου, ως περιβάλλοντος οριοθετουμένου κατά το δίκαιο αυτό, του συνόλου των αγαθών που συνθέτουν το ζωτικό χώρο του ανθρώπου και περιλαμβάνει όλα τα φυσικά και τεχνητά αγαθά χάρη στα οποία δημιουργείται και αναπτύσσεται η προσωπικότητα του ατόμου και τα οποία είναι απαραίτητα για την επιβίωση, την υγιεινή διαβίωση και την εξασφάλιση ποιότητας ζωής, μπορεί να επιτευχθεί με την ενεργοποίηση των διατάξεων του ΑΚ για τα κοινά σε όλους και για τα κοινής χρήσεως πράγματα (άρθρα 966 και 967 του Α.Κ., βλ. ΜΠρΒολ 1503/2004, Αρμ 2005, 12, I. Καράκωστα, Περιβάλλον και Δίκαιο, 2006, σελ. 354 επ.), όπως είναι ο ατμοσφαιρικός αέρας, η θάλασσα, τα γλυκά νερά, που εντάσσονται στην ευρύτερη έννοια του περιβάλλοντος (γήινου, υδάτινου, αέρινου) και συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με τα σημαντικότερα αγαθά. Το δικαίωμα χρήσης των εν λόγω πραγμάτων αποτελεί ιδιωτικού δικαίου έκφανση του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος στο περιβάλλον (άρθρο 24 του Συντάγματος), όπως αυτό έμμεσα τριτενεργεί μέσω των ως άνω διατάξεων των άρθρων 57 και 967 επ. του Α.Κ. (Καρακατσάνη, «Η προστασία των περιβαλλοντικών αγαθών μέσα από τη νομολογία των πολιτικών δικαστηρίων», ΝοΒ 41, 45 επ., ΜονΠρΚορ 2145/2002, ΕλΔ 44, 1426). Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, το Σύνταγμα αναγνωρίζει και προστατεύει με διαφορετικές διατάξεις την αξία και την προσωπικότητα του ανθρώπου αφενός, και το δικαίωμα στο περιβάλλον αφετέρου, ωστόσο, τα πιο πάνω έννομα αγαθά είναι αλληλένδετα και αλληλοσυμπληρούμενα, με την έννοια ότι κάθε υποβάθμιση του δεύτερου συνεπάγεται και προσβολή της αξίας του ανθρώπου και της προσωπικότητάς του, και αντίστροφα, η προσβολή της αξίας του ανθρώπου όταν στρέφεται εναντίον αγαθών που αποτελούν το απαραίτητο για την ανάπτυξη και εκδήλωση της προσωπικότητας φυσικό και πολιτιστικό πλαίσιο, δηλαδή το περιβάλλον, αποτελεί, συγχρόνως και προσβολή του περιβάλλοντος (I. Καράκωστα, Περιβάλλον και Δίκαιο, 2006, σελ. 351 επ.).
Εξάλλου, για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 57 του Α,Κ. δεν αρκεί μόνον η προσβολή της προσωπικότητας κάποιου με τη διατάραξη των ζωτικών περιβαλλοντικών του στοιχείων, αλλά απαιτείται επιπλέον η προσβολή να είναι παράνομη, τούτο δε συμβαίνει, κατά μία άποψη, όταν η προσβολή γίνεται κατά παράβαση ρητής διάταξης νόμου (ΑΠ 718/2001 ΕλΔ 42, 942), ενώ κατ’ άλλη άποψη, την οποία ακολουθεί και το παρόν δικαστήριο, και όταν υπάρχει οποιαδήποτε κοινωνικά απρόσφορη επέμβαση στη σφαίρα του συγκεκριμένου κάθε φορά αγαθού, η οποία λαμβάνει χώρα χωρίς προς τούτο δικαίωμα ή με την άσκηση μεν δικαιώματος, που όμως είτε είναι μικρότερης σπουδαιότητας από το προσβαλλόμενο είτε ασκείται υπό περιστάσεις που καθιστούν την άσκηση του καταχρηστική κατ’ άρθρα 281 του ΑΚ και 25 παρ. 3 του Συντάγματος (ΑΠ 195/2007 ΝΟΜΟΣ), δηλαδή δεν απαιτείται να είναι η προσβάλλουσα το αγαθό συμπεριφορά απαγορευμένη από ειδική διάταξη νόμου, αλλά αρκεί το ότι είναι βλαπτική και κοινωνικά απρόσφορη και μόνο. Ενόψει της σύγκρουσης των προστατευομένων αγαθών προς τα προστατευόμενα αγαθά της προσωπικότητας των άλλων ή προς το συμφέρον της ολότητας, θα πρέπει ν’ αξιολογούνται και να σταθμίζονται στη συγκεκριμένη περίπτωση τα συγκρινόμενα έννομα αγαθά και συμφέροντα για τη διακρίβωση της ύπαρξης προσβολής του δικαιώματος επί της προσωπικότητας και ο παράνομος χαρακτήρας της (ΑΠ 195/2007, ό.π.). Η προστασία του ίδιου δικαιώματος, όταν συντρέχουν οι παραπάνω προϋποθέσεις, επιτυγχάνεται και με τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων, εφόσον υπάρχει κατεπείγουσα περίπτωση ή επικείμενος κίνδυνος, στοιχεία που θεωρούνται ότι υφίστανται διαρκώς στην περίπτωση παρεμπόδισης της χρήσης κοινοχρήστου πράγματος, γιατί η αντίστοιχη ανάγκη χρήσης του είναι διαρκής, απρόβλεπτη και πολυπρόσωπη (ΜΠρΛαρ 3867/2005, Δικογραφία 2005, 557, ΜΠρΘεσ 9069/2005 ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΘεσ 16242/2003, Αρμ 2005, 1202). Συνεπώς, συμπεριφορά με την οποία προσβάλλεται η κοινή χρήση ή η κοινή ωφέλεια κοινού σε όλους ή κοινόχρηστου πράγματος, συνιστά παράνομη προσβολή, κατ’ άρθρο 57 του ΑΚ, διότι προσκρούει στην ΑΚ 970, και ταυτόχρονα αντιβαίνει στην αρχή που καθιερώνει η διάταξη του άρθρου 24 του Συντάγματος.
Συνεπώς, το άρθρο 57 Α Κ συνιστά μία γενική ρήτρα και αποτελεί συγκερασμό των συνταγματικών διατάξεων των άρθρων 2 παρ. 1 και 5 παρ. 1, με συνέπεια στο δικαίωμα της προσωπικότητας να περιλαμβάνεται τόσο ο σεβασμός της αξίας του ανθρώπου, που είναι και ο πυρήνας του δικαιώματος, όσο και η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας. Ένα από τα αγαθά που απαρτίζουν την προσωπικότητα του ατόμου είναι και το περιβάλλον, φυσικό και πολιτιστικό, το οποίο είναι ο ζωτικός χώρος μέσα στον οποίο αναπτύσσεται, κινείται και δημιουργεί ο άνθρωπος, εφόσον δε συνιστά βασικό στοιχείο της ζωής του και συνεπώς είναι αναπόσπαστο μέρος της προσωπικότητάς του, η προσβολή του παρέχει αγώγιμη αξίωση θεμελιούμενη στο ανωτέρω άρθρο 57 του ΑΚ εναντίον εκείνου, από τη δράση του οποίου προέρχεται η βλαπτική ενέργεια, που αποτελεί την αιτία επιβάρυνσης του περιβάλλοντος (ΜονΠρΗρακ 802/2003 ΝΟΜΟΣ). Περαιτέρω, η προστασία των περιβαλλοντικών στοιχείων σε επίπεδο ιδιωτικού δικαίου, ως περιβάλλοντος οριοθετουμένου κατά το δίκαιο αυτό, του συνόλου των αγαθών που συνθέτουν το ζωτικό χώρο του ανθρώπου και περιλαμβάνει όλα τα φυσικά και τεχνητά αγαθά χάρη στα οποία δημιουργείται και αναπτύσσεται η προσωπικότητα του ατόμου και τα οποία είναι απαραίτητα για την επιβίωση, την υγιεινή διαβίωση και την εξασφάλιση ποιότητας ζωής, μπορεί να επιτευχθεί με την ενεργοποίηση των διατάξεων του ΑΚ για τα κοινά σε όλους και για τα κοινής χρήσεως πράγματα (άρθρα 966 και 967 του Α.Κ., βλ. ΜΠρΒολ 1503/2004, Αρμ 2005, 12, I. Καράκωστα, Περιβάλλον και Δίκαιο, 2006, σελ. 354 επ.), όπως είναι ο ατμοσφαιρικός αέρας, η θάλασσα, τα γλυκά νερά, που εντάσσονται στην ευρύτερη έννοια του περιβάλλοντος (γήινου, υδάτινου, αέρινου) και συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με τα σημαντικότερα αγαθά. Το δικαίωμα χρήσης των εν λόγω πραγμάτων αποτελεί ιδιωτικού δικαίου έκφανση του συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος στο περιβάλλον (άρθρο 24 του Συντάγματος), όπως αυτό έμμεσα τριτενεργεί μέσω των ως άνω διατάξεων των άρθρων 57 και 967 επ. του Α.Κ. (Καρακατσάνη, «Η προστασία των περιβαλλοντικών αγαθών μέσα από τη νομολογία των πολιτικών δικαστηρίων», ΝοΒ 41, 45 επ., ΜονΠρΚορ 2145/2002, ΕλΔ 44, 1426). Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, το Σύνταγμα αναγνωρίζει και προστατεύει με διαφορετικές διατάξεις την αξία και την προσωπικότητα του ανθρώπου αφενός, και το δικαίωμα στο περιβάλλον αφετέρου, ωστόσο, τα πιο πάνω έννομα αγαθά είναι αλληλένδετα και αλληλοσυμπληρούμενα, με την έννοια ότι κάθε υποβάθμιση του δεύτερου συνεπάγεται και προσβολή της αξίας του ανθρώπου και της προσωπικότητάς του, και αντίστροφα, η προσβολή της αξίας του ανθρώπου όταν στρέφεται εναντίον αγαθών που αποτελούν το απαραίτητο για την ανάπτυξη και εκδήλωση της προσωπικότητας φυσικό και πολιτιστικό πλαίσιο, δηλαδή το περιβάλλον, αποτελεί, συγχρόνως και προσβολή του περιβάλλοντος (I. Καράκωστα, Περιβάλλον και Δίκαιο, 2006, σελ. 351 επ.).
Εξάλλου, για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 57 του Α,Κ. δεν αρκεί μόνον η προσβολή της προσωπικότητας κάποιου με τη διατάραξη των ζωτικών περιβαλλοντικών του στοιχείων, αλλά απαιτείται επιπλέον η προσβολή να είναι παράνομη, τούτο δε συμβαίνει, κατά μία άποψη, όταν η προσβολή γίνεται κατά παράβαση ρητής διάταξης νόμου (ΑΠ 718/2001 ΕλΔ 42, 942), ενώ κατ’ άλλη άποψη, την οποία ακολουθεί και το παρόν δικαστήριο, και όταν υπάρχει οποιαδήποτε κοινωνικά απρόσφορη επέμβαση στη σφαίρα του συγκεκριμένου κάθε φορά αγαθού, η οποία λαμβάνει χώρα χωρίς προς τούτο δικαίωμα ή με την άσκηση μεν δικαιώματος, που όμως είτε είναι μικρότερης σπουδαιότητας από το προσβαλλόμενο είτε ασκείται υπό περιστάσεις που καθιστούν την άσκηση του καταχρηστική κατ’ άρθρα 281 του ΑΚ και 25 παρ. 3 του Συντάγματος (ΑΠ 195/2007 ΝΟΜΟΣ), δηλαδή δεν απαιτείται να είναι η προσβάλλουσα το αγαθό συμπεριφορά απαγορευμένη από ειδική διάταξη νόμου, αλλά αρκεί το ότι είναι βλαπτική και κοινωνικά απρόσφορη και μόνο. Ενόψει της σύγκρουσης των προστατευομένων αγαθών προς τα προστατευόμενα αγαθά της προσωπικότητας των άλλων ή προς το συμφέρον της ολότητας, θα πρέπει ν’ αξιολογούνται και να σταθμίζονται στη συγκεκριμένη περίπτωση τα συγκρινόμενα έννομα αγαθά και συμφέροντα για τη διακρίβωση της ύπαρξης προσβολής του δικαιώματος επί της προσωπικότητας και ο παράνομος χαρακτήρας της (ΑΠ 195/2007, ό.π.). Η προστασία του ίδιου δικαιώματος, όταν συντρέχουν οι παραπάνω προϋποθέσεις, επιτυγχάνεται και με τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων, εφόσον υπάρχει κατεπείγουσα περίπτωση ή επικείμενος κίνδυνος, στοιχεία που θεωρούνται ότι υφίστανται διαρκώς στην περίπτωση παρεμπόδισης της χρήσης κοινοχρήστου πράγματος, γιατί η αντίστοιχη ανάγκη χρήσης του είναι διαρκής, απρόβλεπτη και πολυπρόσωπη (ΜΠρΛαρ 3867/2005, Δικογραφία 2005, 557, ΜΠρΘεσ 9069/2005 ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΘεσ 16242/2003, Αρμ 2005, 1202). Συνεπώς, συμπεριφορά με την οποία προσβάλλεται η κοινή χρήση ή η κοινή ωφέλεια κοινού σε όλους ή κοινόχρηστου πράγματος, συνιστά παράνομη προσβολή, κατ’ άρθρο 57 του ΑΚ, διότι προσκρούει στην ΑΚ 970, και ταυτόχρονα αντιβαίνει στην αρχή που καθιερώνει η διάταξη του άρθρου 24 του Συντάγματος.
