* Εισήγηση στο συνέδριο περί ιατρικής ευθύνης του Πανεπιστημίου Πατρών και του Δικηγορικού Συλλόγου Πατρών (Πάτρα, 26 και 27.5.2017).
Ι.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Ζητήματα ιατρικής ευθύνης απασχολούν όλο και
πιο συχνά τα μέσα μαζικής ενημερώσεως, αλλά και την κοινή γνώμη. Και βεβαίως
έχουμε απομακρυνθεί από καιρού από τη θεωρία της απόλυτης ανευθυνότητας του
γιατρού, αυτό που κάποτε έλεγαν ότι «ο
ήλιος φωτίζει τις επιτυχίες των γιατρών, ενώ η γη καλύπτει τα σφάλματά τους»,
είναι όμως αλήθεια ότι μας προβληματίζουν τα φαινόμενα που παρουσιάζονται στις
ΗΠΑ και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου οι γιατροί βρίσκονται συχνά πλέον
αντιμέτωποι με μία δικαστική εμπλοκή αλλά και ενίοτε ασκούν τη λεγόμενη «αμυντική ιατρική», ενώ κάποιοι
δικηγόροι συστήνουν εταιρείες που απασχολούνται αποκλειστικά με την εξασφάλιση
μεγάλων αποζημιώσεων για δυσαρεστημένους ασθενείς.
To πρόβλημα
έχει σήμερα γιγαντωθεί με γεωμετρική πρόοδο γιατί η κοινωνία φαίνεται να
αμφισβητεί στη χώρα μας- σε ένα μεγάλο τουλάχιστον βαθμό- τους ιατρούς και την
ιατρική που εφαρμόζουν. Έχει δυστυχώς κλονιστεί η εμπίστοσύνη στον Έλληνα
ιατρό.
Ζητήματα ιατρικής αμέλειας- ιατρικής ευθύνης
είναι από τα ζητήματα που απασχολούν τον έλληνα γιατρό σήμερα, περισσότερο από
ποτέ. Εκείνο που πρωτίστως θα πρέπει να τον απασχολεί είναι η ενημέρωση του,
όχι τόσο για την περιφρούρηση της ευθύνης του επ ευκαιρία κάποιου συγκεκριμένου
περιστατικού, αλλά γενικότερα για την ορθή άσκηση του επαγγέλματος του υπό το
φως μίας ενδεχόμενης εμπλοκής του με τη δικαιοσύνη.
Η αλήθεια είναι ότι οι υποθέσεις ιατρικής ευθύνης έχουν
αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία έτη. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι από το 1900 έως
το 1985, είναι καταγεγραμμένες περίπου εκατό περιπτώσεις δημοσιευμένων
δικαστικών αποφάσεων που αφορούν ζητήματα ιατρικής ευθύνης. Από τις αρχές της
δεκαετίας του 1990 έως σήμερα, συναντάμε περίπου εκατό δημοσιευμένες αποφάσεις
δικαστηρίων όλων των βαθμών ανά έτος, που αφορούν αντίστοιχα ζητήματα ιατρικής
ευθύνης.
ΙΙ. ΑΣΤΙΚΗ
ΕΥΘΥΝΗ
Για τη στοιχειοθέτηση της ιατρικής αμέλειας απαιτούνται να συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
1. Παράβαση του καθήκοντος του
ιατρού-δράστη να διαγνώσει και να εκτιμήσει τον κίνδυνο που απειλεί το έννομο
αγαθό - έλλειψη προσοχής και σύνεσης (εσωτερική αντικειμενική αμέλεια, ή
υπαιτιότητα), Για τη θεμελίωση της ευθύνης θα πρέπει περαιτέρω να αποδειχθεί στην προκειμένη περίπτωση ο
γιατρός δεν επέδειξε την προσοχή και
σύνεση που όφειλε και κατά τις περιστάσεις και μπορούσε κατά τις προσωπικές
του ιδιότητες να επιδείξει ώστε να
αποφύγει το ανεπιθύμητο αποτέλεσμα.
2. Παράβαση του ιατρικού καθήκοντος, άλλως
εξωτερική αμέλεια δηλαδή μία
επικίνδυνη για τη υγεία ή τη ζωή ενέργεια, πράξη ή παράλειψη του γιατρού κατά παράβαση των
κανόνων της ιατρικής επιστήμης
και
3. Αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της εξωτερικά πλημμελούς συμπεριφοράς
και του παράνομου αποτελέσματος, δηλαδή η συγκεκριμένη πράξη ή παράλειψει να
έχει οδηγήσει αιτιακά, δηλαδή με σχέση αιτίου και αιτιατού, στο συγκεκριμένο
αποτέλεσμα του θανάτου ή της σωματικής βλάβης του ασθενή.
.
Έτσι για τη στοιχειοθέτηση της ιατρικής ευθύνης απαιτείται έλλειψη της
προσήκουσας προσοχής και παράνομη πράξη κατά παραβίαση των κανόνων της ιατρικής
επιστήμης και τέχνης.
Για την εξακρίβωση ότι συντρέχει εν
προκειμένω αυτή η προϋπόθεση δεν υπάρχει
γενικό μέτρο, αλλά στην καθεμιά συγκεκριμένη περίπτωση εξετάζονται και οι
αντικειμενικές περιστάσεις υπό τις οποίες τελέσθηκε η πράξη και η προσωπική
κατάσταση του δράστη, για να διακριβωθεί ή όχι η έλλειψη της προσοχής που
προσήκει.
Γίνεται δεκτό ότι η οφειλομένη από τον ιατρό προσοχή δεν είναι δυνατόν να καθορισθεί
σχηματικά και δογματικά εκ προοιμίου, αλλά βρίσκεται πάντοτε σε συνάρτηση
με τις αντικειμενικές και υποκειμενικές συνθήκες και περιστάσεις της
συγκεκριμένης περιπτώσεως. Οι υπαίτιες
ενέργειες και παραλείψεις του ιατρού δεν είναι δυνατόν να τυποποιηθούν,
δεδομένου ότι κάθε ιατρικό περιστατικό παρουσιάζει μοναδικότητα και ιδιοτυπία
καθοριστική των ενδεδειγμένων ενεργειών του ιατρού και προσδιοριστική της
επιμελείας την οποίαν πρέπει ούτος να καταβάλει. Λαμβανομένου εξ άλλου υπόψιν,
ότι εις την Ιατρικήν, κατ΄αρχήν και κατά βάσιν, γίνεται αποδεκτόν το αξίωμα,
ότι «δεν υπάρχουν ασθένειες αλλά ασθενείς», και ότι οι κανόνες της ιατρικής,
ακόμη και οι θεμελιώδεις, δεν είναι απόλυτοι, αλλά σχετικοί, διατυπούμενοι με
μόνο σκοπό την συστηματοποίησιν της γνώσεως, σαφής και επιτακτική ανακύπτει η
αξίωσις, όπως τα δεδομένα της επιστήμης εξετάζονται πάντοτε εις σχέσιν και
συνάρτησιν με τις κατ΄ιδίαν συνθήκες και περιστάσεις της συγκεκριμένης
περιπτώσεως.
Το μέτρο της οφειλόμενης προσοχής και επιμέλειας είναι η προσοχή που
καταβάλλει συνήθως ο μέσος συνετός ιατρός όταν βρίσκεται μπροστά σε ίδιες ή
παρόμοιες περιστάσεις.
Αντίθετα, όταν η εξωτερική συμπεριφορά του ιατρού είναι καθ' όλα
άψογη και σύμφωνη με το αντικειμενικό καθήκον επιμελείας, δεν πληρούται η
αντικειμενική υπόσταση του εγκλήματος από αμέλεια ακόμα και αν επήλθε το
παράνομο αποτέλεσμα (σωματική βλάβη ή θάνατος του ασθενή).
Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο ιατρός δεν
υπόσχεται για τη θεραπεία του ασθενή και δεν εγγυάται το θετικό
αποτέλεσμα –τη θεραπεία ή ίαση. Αναλαμβάνει
την υποχρέωση να επιδείξει επαγγελματική επιμέλεια και συμπεριφορά σύμφωνη με
τους κανόνες της επιστήμης. Έχει ευθύνη μέσων και όχι αποτελέσματος,
Αντικειμενικές συνθήκες, για κάθε ιατρικόν περιστατικόν πρέπει να
χαρακτηρισθούν τα ευρήματα και συμπτώματα εκείνα επί του ασθενούς τα οποία
αποτελούν τα ερεθίσματα δια την βούλησιν και νόησιν του ιατρού προς σπουδή και
έρευνα του όλου περιστατικού, βάσει των μέχρι τούδε επιστημονικών γνώσεων και
υπό το φως των πορισμάτων της επιστήμης και τέχνης. Μιλούμε σήμερα για την ιατρική βασισμένη σε ενδείξεις.
(πρβλ. σχετ. και αρθρ. 3 του ν. 3418/2005)
Η παράβαση των κανόνων της ιατρικής επιστήμης
μπορεί να συνίσταται σε σφάλματα στη διάγνωση ή την αντιμετώπιση του
περιστατικού.
