ΜΠρΑθ 1428/19 : ΣΥΓΓΡΑΜΑΤΑ - ΔΙΑΝΟΜΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ - ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ. Έννοια ''έργου'' ως αντικειμένου πνευματικής ιδιοκτησίας. Περίπτωση σημειώσεων που αποτέλεσαν το εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο διανεμήθηκε στους σπουδαστές της πρώτης των καθ’ ων κατά τη διενέργεια των μαθημάτων του Ασφαλιστικού και Εργατικού Δικαίου

 

ΜΠρΑθ 1428/19 : ΣΥΓΓΡΑΜΑΤΑ - ΔΙΑΝΟΜΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ - ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ. Έννοια ''έργου'' ως αντικειμένου πνευματικής ιδιοκτησίας. Περίπτωση σημειώσεων που αποτέλεσαν το εκπαιδευτικό υλικό, το οποίο διανεμήθηκε στους σπουδαστές της πρώτης των καθ’ ων κατά τη διενέργεια των μαθημάτων του Ασφαλιστικού και Εργατικού Δικαίου - Πιθανολογείται ότι οι εν λόγω σημειώσεις αποτελούν στο μεγαλύτερο μέρος τους πιστή αντιγραφή συγγράμματος του αιτούντος, καθώς δεν αποτελούν αναπαραγωγή σύντομων αποσπασμάτων του έργου του. Δεδομένου ότι πιθανολογείται η ύπαρξη επείγουσας περίπτωσης, επειδή οι καθ’ ων εξακολουθούν να διανέμουν τις ανωτέρω σημειώσεις και εκ του λόγου αυτού ο αιτών υφίστανται υλική και ηθική βλάβη, συντρέχει νόμιμη περίπτωση να ληφθούν ασφαλιστικά μέτρα. Η υπό κρίση αίτηση πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή ως βάσιμη και κατ’ ουσίαν.

ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΑΡΙΘΜΟΣ 1428/2019

Πρ. Πρωτοδικών: ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΝΟΚΑ

Κατά το άρθρο 1 παρ. 1 του Ν. 2121/93, οι πνευματικοί δημιουργοί, με την δημιουργία του έργου, αποκτούν πάνω σ’ αυτό πνευματική ιδιοκτησία, που περιλαμβάνει, ως αποκλειστικά και απόλυτα δικαιώματα, το δικαίωμα της εκμετάλλευσης του έργου (περιουσιακό δικαίωμα) και το δικαίωμα της προστασίας του προσωπικού του δεσμού προς αυτό (ηθικό δικαίωμα). Με το άρθρο 2 παρ. 1 του ιδίου νόμου ορίζεται ότι «Ως έργο νοείται κάθε πρωτότυπο πνευματικό δημιούργημα λόγου, τέχνης, ή επιστήμης, που εκφράζεται με οποιαδήποτε μορφή, ιδίως τα γραπτά ή προφορικά κείμενα, οι μουσικές συνθέσεις, με κείμενο ή χωρίς, τα θεατρικά έργα, με μουσική ή χωρίς, οι φωτογραφίες, τα έργα των εφαρμοσμένων τεχνών, οι εικονογραφήσεις, οι χάρτες, τα τρισδιάστατα έργα που αναφέρονται στην γεωγραφία, την τοπογραφία, την αρχιτεκτονική ή την επιστήμη». Από τον συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων προκύπτει ότι το έργο, ως πνευματικό δημιούργημα λόγου, τέχνης ή επιστήμης, που εκφράζεται με οποιαδήποτε μορφή προσιτή στις αισθήσεις, προστατεύεται από τις εν λόγω και λοιπές διατάξεις του νόμου αυτού, εφόσον ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις της γενικής ρήτρας (άρθρο 2 παρ. 1), δηλαδή εφόσον είναι πρωτότυπο. Η «πρωτοτυπία», η έννοια της οποίας δεν προσδιορίζεται γενικά από το νόμο, είναι κατά την κρατούσα στη νομολογία άποψη, η κρίση ότι, κάτω από παρόμοιες συνθήκες και με τους ίδιους στόχους, κανένας άλλος δημιουργός, κατά λογική πιθανολόγηση, δεν θα ήταν σε θέση να δημιουργήσει έργο όμοιο ή ότι παρουσιάζει μια ατομική ιδιομορφία ή ένα ελάχιστο όριο «δημιουργικού ύψους», κάποια απόσταση δηλαδή από τα ήδη γνωστά ή αυτονόητα (ΑΠ 919/07). Τα ανωτέρω δικαιώματα (πνευματικό και ηθικό) των πνευματικών δημιουργών περιλαμβάνουν τις εξουσίες που προβλέπονται ειδικότερα στα άρθρα 3 και 4 αυτού του νόμου. Ειδικότερα, κατά το άρθρο 3 παρ. 1 στοιχ. δ’, το περιουσιακό δικαίωμα παρέχει στο δημιουργό την εξουσία, εκτός των άλλων, να επιτρέπει ή να απαγορεύει τη θέση σε κυκλοφορία του πρωτοτύπου ή αντιτύπων του έργου, ενώ κατά το στοιχ. ε’ της ίδιας παραγράφου παρέχεται στο δημιουργό η εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει την παρουσίαση του έργου στο κοινό. Εξάλλου, κατά το άρθρο 4 παρ. 1 στοιχ. α’ του ίδιου νόμου, το ηθικό δικαίωμα παρέχει στο δημιουργό, μεταξύ άλλων, την εξουσία δημοσιεύσεως, με βάση την οποία ο δημιουργός έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για το χρόνο, τον τόπο και τον τρόπο κατά τους οποίους το έργο θα γίνει προσιτό στο κοινό, δηλαδή πότε και πώς θα δημοσιευτεί (ΑΠ 1051/15 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Στην προκείμενη περίπτωση, με την υπό κρίση αίτηση, ο αιτών ισχυρίζεται ότι οι καθ’ ων, με την έκδοση έντυπων σημειώσεων, αποτελούμενων από 216 αριθμημένες σελίδες με τίτλο «ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ (ΕΦΚΑ Ν. 4387/16») με εκδότρια την πρώτη των καθ’ ων και φερόμενο συγγραφέα τον δεύτερο των καθ’ ων, τις οποίες διανέμουν στους σπουδαστές της πρώτης εξ αυτών και οι οποίες αποτελούν αντιγραφή δικού του συγγράμματος με τίτλο «Γενικές Αρχές Εργατικού και Ασφαλιστικού Δικαίου και Πρακτικές Εφαρμογές » (Δ’ Έκδοση, Αθήνα 2017), προσβάλλουν τα δικαιώματά του πνευματικής ιδιοκτησίας επί του εν λόγω έργου του και κατόπιν τούτου ζητεί να αρθεί προσωρινά και να παραλείπεται προσωρινά στο μέλλον η προσβολή των πνευματικών του δικαιωμάτων, να απαγορευθεί προσωρινά στους καθ’ ων να διανέμουν στους σπουδαστές της πρώτης των καθ’ ων και περαιτέρω καθ’ οιονδήποτε τρόπο να θέτουν σε κυκλοφορία, να χρησιμοποιούν και να αναπαράγουν τις ανωτέρω αναφερόμενες έντυπες σημειώσεις, να διαταχθεί η συντηρητική κατάσχεση όλων των εκδοθέντων αντιτύπων των ως άνω σημειώσεων οπουδήποτε και αν βρίσκονται, είτε εις χείρας των καθ’ ων είτε εις χείρας τρίτων προσώπων, να απαγορευθεί προσωρινά στους καθ’ ων η έκδοση, η καθ’ οιονδήποτε τρόπο χρήση και η καθ’ οιονδήποτε τρόπο αναπαραγωγή οποιωνδήποτε άλλων εντύπων και ψηφιακών σημειώσεων και βιβλίων που προσβάλλουν την πνευματική του ιδιοκτησία επί του ανωτέρω συγγράμματός του, να απειληθεί κατά των καθ’ ων χρηματική ποινή για κάθε παραβίαση του διατακτικού της απόφασης που θα εκδοθεί και να καταδικασθούν οι καθ’ ων στα δικαστικά του έξοδα.

(...) Πιθανολογήθηκαν τα ακόλουθα: Η πρώτη των καθ’ ων αποτελεί αστική μη κερδοσκοπική εταιρία με νομική προσωπικότητα, η οποία ιδρύθηκε το έτος 1997 από το Σώμα Ορκωτών Ελεγκτών (το οποίο ιδρύθηκε με το άρθρο 1 του ΠΔ 226/92 και στη συνέχεια δυνάμει του άρθρου 38 παρ. 2 του Ν. 2733/99 μετονομάσθηκε σε Σώμα Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών) και το Σώμα Ορκωτών Λογιστών (το οποίο ιδρύθηκε με το άρθρο 1 του ΝΔ 3329/95) με το από 14-4-1997 ιδιωτικό συμφωνητικό - καταστατικό σύστασης αστικής εταιρίας μη κερδοσκοπικού σκοπού. Καταστατικοί σκοποί της, σύμφωνα με το άρθρο 2 του καταστατικού της είναι: 1) Η εκπαίδευση των μελών του Σώματος Ορκωτών Ελεγκτών. 2) Η επιμόρφωση των μελών του Σώματος Ορκωτών Ελεγκτών. 3) Η κατάρτιση και μετεκπαίδευση πτυχιούχων Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΑΕΙ) και Τεχνολογικών Ιδρυμάτων (ΤΕΙ) στα αντικείμενα των Ορκωτών Ελεγκτών και σε συναφή προς αυτά. 4) Η διενέργεια επιμορφωτικών και εκπαιδευτικών σεμιναρίων προς τρίτους. 5) Η διεξαγωγή έρευνας και η συγγραφή μελετών. 6) Η διοργάνωση ημερίδων και συνεδρίων. 7) Η συγγραφή και έκδοση εγχειριδίων και εκπαιδευτικών βοηθημάτων για τους εκπαιδευόμενους και 8) Η συμμετοχή σε ολοκληρωμένα προγράμματα εκπαίδευσης εθνικών και Κοινοτικών πρωτοβουλιών. Σε πραγμάτωση των καταστατικών σκοπών της έχει οργανώσει μεταπτυχιακό πρόγραμμα που αναφέρεται, κυρίως, στην Εφαρμοσμένη Λογιστική και Ελεγκτική και περιλαμβάνει όλα τα γνωστικά αντικείμενα των επαγγελματικών εξετάσεων, που ορίζονται στο άρθρο 8 του Ν. 3693/08. Η διάρκεια του προγράμματος είναι πάνω από 800 διδακτικές ώρες και πραγματοποιείται σε δύο ετήσιους κύκλους σπουδών, ενώ το Σώμα Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών (ΣΟΕΛ), κύριος εταίρος της πρώτης των καθ’ ων, έχει διαμορφώσει εκπαιδευτικούς χώρους στους οποίους παρέχεται από την πρώτη των καθ’ ων η προαναφερθείσα μεταπτυχιακή εκπαίδευση.

Περαιτέρω, ο αιτών, το έτος 1964, απέκτησε την ιδιότητα του δόκιμου ορκωτού λογιστή, το έτος 1983 κατέστη ορκωτός ελεγκτής λογιστής και στις 30-6-2004 συνταξιοδοτήθηκε. Το έτος 1966 συνέγραψε και εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο με τίτλο «Ερμηνεία και Εφαρμογή της Εργατικής και Ασφαλιστικής Νομοθεσίας» και το έτος 1974 ξεκίνησε να παραδίδει σεμινάρια που διοργανώνονταν από το Σώμα Ορκωτών Λογιστών στο γνωστικό αντικείμενο του εργατικού και του ασφαλιστικού δικαίου. Μετά την ίδρυση της πρώτης των καθ’ ων και έως το έτος 2012 δίδασκε σε μεταπτυχιακό πρόγραμμα (ΜΕΤΚΕΛ) της πρώτης των καθ’ ων και σε άλλα μεταπτυχιακά προγράμματα, στο εν λόγω δε μεταπτυχιακό πρόγραμμα κατείχε τη θέση του συντονιστή, ενώ στη διδασκαλία τον επικουρούσε μεταξύ άλλων και ο δεύτερος των καθ’ ων, ο οποίος τυγχάνει τέως ορκωτός ελεγκτής λογιστής, παλαιός σπουδαστής του αιτούντος στο πλαίσιο της διδασκαλίας του στο ΣΟΛ. Το έτος 2005, μετά την συνταξιοδότησή του και κατόπιν παρελεύσεως 40 ετών στο λειτούργημα του ορκωτού ελεγκτή λογιστή και 30 ετών στη διδασκαλία και την εκπαίδευση αυτών, συνέγραψε ένα αναλυτικό σύγγραμμα για το ασφαλιστικό και το εργατικό δίκαιο με τίτλο «Γενικές Αρχές Εργατικού και Ασφαλιστικού Δικαίου και Πρακτικές Εφαρμογές», την έκδοση του οποίου ανέλαβε το ίδιο έτος το Σώμα Ορκωτών Ελεγκτών Λογιστών, το οποίο αναπαρήγαγε, και ορισμένα από τα αναπαραχθέντα αντίτυπα τα διέθεσε προς πώληση στην αγορά, άλλα δε κατ’ επιλογήν τα διένειμε δωρεάν, ιδίως σε σπουδαστές της πρώτης των καθ’ ων. Η αμοιβή του αιτούντος για τα συγγραφικά του δικαιώματα ορίστηκε σε ποσοστό 30% επί της τιμής της λιανικής του πώλησης, που κατά περίπτωση θα καθόριζε το ΣΟΕΛ. Το ως άνω σύγγραμμα επανεκδόθηκε σε τρεις ακόμη εκδόσεις, από την πρώτη των καθ’ ων. Ειδικότερα η Δ’ έκδοση αφορά βιβλίο 807 σελίδων, το οποίο η πρώτη των καθ’ ων αναπαρήγαγε σε 550 αντίτυπα από τον Σεπτέμβριο του έτους 2017 έως τον Απρίλιο του έτους 2018. Ορισμένα από τα αναπαραχθέντα αντίτυπα στη συνέχεια τα διέθεσε προς πώληση στην αγορά, άλλα δε κατ’ επιλογήν τα διένειμε δωρεάν, ιδίως σε σπουδαστές της. Για την αμοιβή του για τα συγγραφικά του δικαιώματα ίσχυσε ό,τι ακριβώς είχε ισχύσει και για τις προηγούμενες εκδόσεις. Ακολούθως, τον Ιούνιο του έτους 2018 ο αιτών με αίτησή του, γνωστοποίησε στην πρώτη των καθ’ ων την ανάγκη νέας (Ε’) έκδοσης του βιβλίου, με την προσθήκη 90 σελίδων. Η πρώτη των καθ’ ων δέχθηκε την πρότασή του και τον ενημέρωσε ότι το Διοικητικό της Συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα την επανέκδοση (Ε’) του βιβλίου με την προσθήκη 90 επιπλέον σελίδων. Επειδή όμως έως τις 25-7-2018 δεν υπήρχε καμία εξέλιξη, ο αιτών υπέβαλε στην πρώτη των καθ’ ων την από 25-7-2018 επιστολή, με την οποία διαμαρτυρήθηκε για την καθυστέρηση και εξέθεσε ότι σε περίπτωση κατά την οποία η πρώτη των καθ’ ων δεν θα προχωρούσε στην επανέκδοση του βιβλίου, η συνεργασία τους θα διακοπτόταν και τη νέα έκδοση του βιβλίου θα αναλάμβανε ο ίδιος προσωπικά και ως εκ τούτου η πρώτη των καθ’ ων δεν θα είχε το δικαίωμα να εκδίδει το βιβλίο του ή να το χρησιμοποιεί χωρίς την έγγραφη άδειά του. Η πρώτη των καθ’ ων απήντησε στην ως άνω επιστολή με το από 26-7-2018 έγγραφο, στο οποίο αναφέρεται ότι: «Σε απάντηση της από 25-7-2018 επιστολής σας, σας γνωρίζουμε ότι το Διοικητικό Συμβούλιο (...) αποφάσισε ομόφωνα να μην αναλάβει την έκδοση του νέου βιβλίου σας. Όσον αφορά στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας των παλαιότερων εκδόσεων του βιβλίου σας, το Διοικητικό Συμβούλιο έχει αναθέσει τη διερεύνηση του θέματος στους Π.Π και Α.Τ.». Κατόπιν τούτου ο αιτών υπέβαλε στην πρώτη των καθ’ ων την από 29-8-2018 επιστολή, με το εξής περιεχόμενο: «Όπως γνωρίζετε το ΔΣ του ΙΕΣΟΕΛ στη συνεδρίαση της 27-6-2018 όπως και στις προηγούμενες αποφάσισε να αναλάβει την Ε’ έκδοση του βιβλίου μου. Στη συνέχεια και στη συνεδρίαση της 25-7-2018 ανακάλεσε την ανωτέρω απόφασή του και δεν θα αναλάβει αυτή την έκδοση. Οι εισηγητές όμως, μέχρι και τον Ιούνιο του 2018, για τη διδασκαλία στα σεμινάρια χρησιμοποιούσαν το βιβλίο μου σε ηλεκτρονική του αντιγραφή (προβολή κ.λπ.) του θεωρητικού μέρους όπως και των παραδειγμάτων του. Μετά την ακύρωση της Ε’ έκδοσης του βιβλίου από το ΙΕΣΟΕΛ παρακαλώ να ενημερώσετε τους εισηγητές ότι δεν τους παρέχεται το δικαίωμα να χρησιμοποιούν με οποιονδήποτε τρόπο, τμηματικά ή περιληπτικά το βιβλίο μου. Σε περίπτωση που θα χρησιμοποιηθούν αποσπάσματα από το βιβλίο μου θα ασκήσω τα νόμιμα δικαιώματά μου».