Ευρωπαϊκή Ένωση, Ιταλία 4 Ιουλίου 2017
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) κατέληξε ότι εθνική νομοθεσία που επιβάλλει την υποχρεωτική διαμεσολάβηση ως προϋπόθεση για προσφυγή στη δικαιοσύνη δεν αποκλείεται από το νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ αναφορικά με τις εναλλακτικές μεθόδους επίλυσης των διαφορών ΕΕΔ, δεδομένου ότι δεν εμποδίζει τα μέρη στην άσκηση του δικαιώματός τους για πρόσβαση στο δικαστικό σύστημα.
Ωστόσο, στον βαθμό που μία τέτοια προϋπόθεση απαιτούσε οι καταναλωτές να παρίστανται με δικηγόρο στη διαδικασία της διαμεσολάβησης ή να τους επιβάλλονται κυρώσεις σε περίπτωση απόσυρσής τους από τη διαμεσολάβηση χωρίς σοβαρούς λόγους, η υποχρεωτική διαμεσολάβηση θα ήταν αντίθεση στην οδηγία περί διαμεσολάβησης (2013/11/EΕ): υπόθεση ΔΕΕ Menini κ.α. κατά Banco Popolare Società Cooperativa (Υπόθεση C-75/16) (14 Ιουνίου 2017)
H Ιταλία είναι μία από τα λίγα κράτη μέλη της ΕΕ, όπου ένα σημαντικό μέρος των διαφορών απαιτείται νομίμως να υπάγονται σε διαμεσολάβηση πριν οδηγηθούν ενώπιον των δικαστηρίων. Στην υπόθεση Menimi, δύο Ιταλοί καταναλωτές επικαλέστηκαν σε εκκρεμή δίκη την αντίθεση με το ενωσιακό δίκαιο της αναγκαστικής προσφυγής στη διαμεσολάβηση ως προϋπόθεση για τη προσφυγή στη δικαιοσύνη. Έτσι το ιταλικό δικαστήριο ζήτησε την έκδοση προδικαστικής απόφασης από το ΔΕΕ ως προς το αν η ιταλική νομοθεσία ήταν ασυμβίβαστη με τη σχετική Οδηγία για την προσφυγή στη διαμεσολάβηση στις καταναλωτικές διαφορές (ιδιαίτερα η διάταξη διευκρινίζει ότι διαμεσολαβήσεις που καλύπτονται από την παρούσα οδηγία πρέπει να είναι εκούσιες) ή την προγενέστερη Οδηγία της ΕΕ για τη διαμεσολάβηση (2008/52/ΕΚ) (παρόλο που συνομολογείται ότι η οδηγία για τη διαμεσολάβηση δεν εφαρμόζεται άμεσα στην παρούσα περίπτωση, δεδομένου ότι δεν αφορά διασυνοριακή διαφορά).
Το ΔEE παρατήρησε, ότι η εκούσια φύση της διαμεσολάβησης σύμφωνα με τις διάφορες νομοθεσίες των κρατών μελών της ΕΕ δεν έγκειται στην ελευθερία των μερών να επιλέξουν εάν θα χρησιμοποιήσουν ή όχι αυτή τη διαδικασία, αλλά στο γεγονός ότι «τα μέρη είναι τα ίδια υπεύθυνα για τη διαδικασία και θα μπορούν να την οργανώσουν όπως επιθυμούν και να την τελειώσουν οποιαδήποτε στιγμή». Συνεπώς, αυτό που είναι σημαντικό δεν είναι αν το σύστημα διαμεσολάβησης είναι υποχρεωτικό ή προαιρετικό, αλλά το γεγονός ότι το δικαίωμα πρόσβασης των μερών στο δικαστικό σύστημα προστατεύεται.
Το δικαστήριο δέχθηκε, ότι προβλέποντας την προσφυγή στη διαμεσολάβηση προϋπόθεση για την έναρξη της δίκης, η ιταλική νομοθεσία εισήγαγε μία πρόσθετη προϋπόθεση , πριν από τη δυνατότητα των μερών να ασκήσουν το δικαίωμά τους για πρόσβαση στο δικαστικό σύστημα. Ωστόσο, επισήμανε το γεγονός, ότι σύμφωνα με την ενωσιακό δίκαιο «τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν αποτελούν αναφαίρετα δικαιώματα και μπορούν να περιοριστούν», εφόσον οι περιορισμοί αυτοί είναι συνεπείς με τη δημόσια πολιτική που επιδιώκεται με τα μέτρα, και πως δεν αποτελούν «μία δυσανάλογη και απαράδεκτη παρέμβαση» στην ίδια την ουσία των διασφαλιζομένων δικαιωμάτων.
