[Εισήγηση στο Επιμορφωτικό Σεμινάριο Δικαστικών λειτουργών:
- Αρχές Διοίκησης της Οργάνωσης και Λειτουργίας των Δικαστηρίων - Θεσσαλονίκη, 23 Μαΐου 2016]
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ
1. Εισαγωγή
2. Ο Δικαστής σε ρόλο "manager". Αναγκαίο "κακό" ή ρεαλιστικώς
αντιμετωπίσιμη πραγματικότητα;
α. Η καθημερινή δικαστηριακή πρακτική.
β. Προβληματισμοί.
3. Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού (Δ.Α.Δ.) στην δικαιοσύνη.
Έννοια - Σκοπός - Στόχοι - Γενικές αρχές
α. Προγραμματισμός
β. Εκπαίδευση και ανάπτυξη
γ. Αξιολόγηση και έλεγχος επίδοσης
δ . Υποκίνηση
4. Πρακτική εφαρμογή της Δ.Α.Δ.
α. Ως προς τους δικαστές
β. Ως προς τους δικαστικούς υπαλλήλους
5. Συμπεράσματα
6. Επίλογος
1. Εισαγωγή
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι.
Κατά την διάρκεια της σταδιοδρομίας μας, όλοι μας, άλλοι λιγότερο και
άλλοι περισσότερο, έχουμε αναρωτηθεί: Ποιος χαρακτηρίζεται ως "καλός"
δικαστής; Απάντηση δίδεται, καταρχήν, στον νόμο1. Είναι ο δικαστής που
επιδεικνύει το προσήκον ήθος, σθένος και χαρακτήρα και αξιολογείται σε βαθμό
εξαίρετο (ή -έστω- πολύ καλό) όσον αφορά στην επιστημονική κατάρτιση, στην
κρίση και αντίληψη, στην επιμέλεια, εργατικότητα και υπηρεσιακή (ποιοτική και
ποσοτική) απόδοση, στην ικανότητα προς απονομή δικαιοσύνης, στην
διατύπωση των δικαστικών αποφάσεων και στην διεύθυνση της διαδικασίας και,
τέλος, στην συμπεριφορά και στην κοινωνική παράσταση.
Η εμπειρία καταδεικνύει ότι όλα τα προαναφερόμενα ισχύουν σαφώς
όταν ο δικαστής υπηρετεί στους πρώτους βαθμούς αρχαιότητας (ως
Πρωτοδίκης ή ως Αντιεισαγγελέας Πρωτοδικών). Τι ισχύει όμως όταν ο δικαστής
υπηρετεί στον βαθμό του Προέδρου Πρωτοδικών (ή Εισαγγελέα Πρωτοδικών);
Τότε δηλαδή που, χωρίς να το έχει ζητήσει, λόγω αρχαιότητας και μόνον,
αναλαμβάνει και διοικητικά καθήκοντα ως Πρόεδρος που διευθύνει το
Δικαστήριο; Ή όταν, κατόπιν διενέργειας σχετικών αρχαιρεσιών, αναλάβει
καθήκοντα Προέδρου του Τριμελούς Συμβουλίου Διεύθυνσης του δικαστηρίου;
Στην περίπτωση δηλαδή που, εκτός του δικαιοδοτικού του έργου, το οποίο έχει
μάθει επί σειρά ετών να ασκεί, οφείλει να ασκήσει (και) διοίκηση, οπότε,
αναπόφευκτα, θα κληθεί να διαχειριστεί το ανθρώπινο δυναμικό (δικαστές και
δικαστικούς υπαλλήλους) του Δικαστηρίου στο οποίο υπηρετεί;
2. Ο Δικαστής σε ρόλο "manager". Αναγκαίο "κακό" ή ρεαλιστικώς
αντιμετωπίσιμη πραγματικότητα;
α. Η καθημερινή δικαστηριακή πρακτική.
Οι παλαιότεροι συνάδελφοι (ενδεχομένως να) έχουν ήδη αναγνωρίσει την
πραγματικότητα που προαναφέρθηκε. Κατά την άσκηση διοίκησης ο δικαστής,
ως Προϊστάμενος, καλείται πολλές φορές να αντιμετωπίσει πλείστων ειδών
προβλήματα που προκύπτουν στην καθημερινή δικαστηριακή πρακτική.
Προβλήματα με δικαστές, που δεν παρουσιάζουν την προσήκουσα ποιοτική ή
ποσοτική απόδοση, που δημιουργούν εντάσεις και προσκόμματα στις
διασκέψεις, που είναι δυσλειτουργικοί στις διαπροσωπικές-εργασιακές σχέσεις με
άλλους συναδέλφους, που εν τέλει αδυνατούν ή (και) δεν επιθυμούν να
ανταποκριθούν στον ρόλο τους. Προβλήματα με δικαστικούς υπαλλήλους, που
πολύ συχνά είναι μειωμένων ικανοτήτων, αμελείς, εμπαθείς, εφυσηχασμένοι,
αδιάφοροι και -ενδεχομένως- ακόμη και ακατάλληλοι για την υπηρεσία που τους
έχει ανατεθεί.
β. Προβληματισμοί.
Κατά την προσπάθεια αντιμετώπισης τέτοιων καταστάσεων, τίθενται
συνεχώς πάμπολοι προβληματισμοί στον δικαστή που ασκεί διοίκηση.
Προβληματισμοί σχετικώς με τον τρόπο προσέγγισης των αναφυομένων
προβλημάτων, του είδους της αντιμετώπισής τους, της εύρεσης
αποτελεσματικότερης λύσης και της εφαρμογής αυτής στην πράξη. Πρόκειται
για μια διαδικασία πρωτόγνωρη, εκτός του εργασιακού πλαισίου στο οποίο
έχουμε συνηθίσει να απασχολούμαστε ως δικαστές των πρώτων βαθμών.
Διαδικασία για την οποία δεν έχουμε προετοιμασθεί, δεν είμαστε ενημερωμένοι
και δεν έχουμε διδαχθεί πως να την αντιμετωπίσουμε.
Οπότε, το ερώτημα τίθεται αμείλικτο: Μήπως πλέον πρέπει να
λειτουργούμε (και) ως "manager";
3. Διαχείριση Ανθρωπίνου Δυναμικού (Δ.Α.Δ.) στην δικαιοσύνη.
Απάντηση σε όλους τους ως άνω προβληματισμούς μπορεί να δώσει η
Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού (Δ.Α.Δ.). Στην θεωρία του σύγχρονου
management των επιχειρήσεων, η εν λόγω διαχείριση αναφέρεται ως
"Διαχείριση Ανθρώπινων Πόρων" (Δ.Α.Π.), για τον λόγο ότι οι άνθρωποι
θεωρούνται "πόροι" που μπορούν να προσδώσουν στην επιχείρηση σημαντικό
"ανταγωνιστικό πλεονέκτημα" και, φυσικά, κέρδη. Επιτρέψτε μου, στην
παρούσα εισήγηση, να επιμείνω στην χρησιμοποίηση του όρου Διαχείριση
Ανθρώπινου Δυναμικού. Και τούτο διότι η λειτουργία και η απονομή της
δικαιοσύνης έχει από το Σύνταγμα2 ανατεθεί σε δικαστές και δικαστικούς
υπαλλήλους, δηλαδή σε ανθρώπους -οι οποίοι, ούτως ή άλλως, αποτελούν τον
πιο σηµαντικό και κρίσιµο παράγοντα επιτυχίας κάθε οργανωμένης ανθρώπινης
δραστηριότητας- και, μάλιστα, σε ανθρώπους κατά τεκμήριο εξειδικευμένους,
µε σχετικές σπουδές, ικανότητες, δεξιότητες και εµπειρίες.
Α. Έννοια - Σκοπός - Στόχοι - Γενικές αρχές της Δ.Α.Δ.
Ως Δ.Α.Δ. στον χώρο της δικαιοσύνης νοείται η προσπάθεια για
συστηματική και μακροχρόνια αντιμετώπιση και διαχείριση του ανθρώπινου
δυναμικού του δικαστηρίου. Είναι αλήθεια ότι, υπό την πίεση της καθημερινής
δικαστηριακής πρακτικής, δεν δίδεται πολλές φορές η πρέπουσα σημασία στις
ανάγκες και στα προβλήματα του ανθρώπινου δυναμικού και δεν διαμορφώνεται
μια αποτελεσματική πολιτική, οι δε σχετικές αποφάσεις συνήθως λαμβάνονται
χωρίς πρόβλεψη για τις μακροχρόνιες συνέπειες που επιφέρουν.
Η αποτελεσματική Δ.Α.Δ. απαιτεί όχι μόνον υψηλού επιπέδου θεωρητικές
γνώσεις, αλλά προϋποθέτει διάλογο, σύγχρονο πνεύμα, ανθρωπιά, μεγαλοσύνη
και σωστούς χειρισμούς. Πρωταρχικής σημασίας και σημαντικό πλεονέκτημα για
την Δ.Α.Δ. είναι η δυνατότητα επικοινωνίας. Απαιτείται επίσης όραμα και πνεύμα δημιουργίας. Ο υπεύθυνος της Δ.Α.Δ., δηλαδή ο διευθύνων το δικαστήριο
δικαστής, οφείλει και πρέπει να είναι ηγέτης, να έχει συναίσθηση του ρόλου που
έχει αναλάβει, να μην φοβάται και μεμψιμοιρεί, να είναι εμπράκτως διαθέσιμος,
να λειτουργεί συμβουλευτικά, να αφιερώνει και να καταμερίζει ουσιαστικά τον
χρόνο του. Κυρίως, όμως, να προτίθεται να λειτουργεί εκτός του εργασιακού
πλαισίου που είχε συνηθίσει ως Πρωτοδίκης, ώστε να μπορεί να αντιμετωπίζει
με σύνεση και νηφαλιότητα τα προβλήματα που προκύπτουν.
H Δ.Α.Δ. έχει ως βασικό και κύριο σκοπό να καταστήσει πιο αποδοτικό και
πιο αποτελεσματικό το ανθρώπινο δυναμικό του δικαστηρίου.
Έχει δε ως στόχους:
• να βοηθήσει στην ικανοποίηση των οργανωσιακών στόχων του δικαστηρίου
• να χρησιμοποιήσει όσο το δυνατόν καλύτερα τις δυνατότητες και τον αριθμό
των υπηρετούντων δικαστών και δικαστικών υπαλλήλων
• να δημιουργήσει το αίσθημα της αφοσίωσης
• να ενισχύσει την κατάλληλη κουλτούρα και κλίμα
• να βελτιώσει την ποιότητα του αποτελέσματος της παραγωγικής διαδικασίας
• να ενισχύσει την δημιουργικότητα και την καινοτομία
• να βοηθήσει την διοίκηση αλλαγών
• να βελτιώσει την επικοινωνία και την ομαδικότητα.
Γενικές αρχές της Δ.Α.Δ. αποτελούν:
α. ο προγραμματισμός,
β. η εκπαίδευση και η ανάπτυξη,
γ. η αξιολόγηση και ο έλεγχος της επίδοσης και
δ. η υποκίνηση του ανθρώπινου δυναμικού.
